Dermatitis Digitalis (DD), znana powszechnie jako choroba Mortellaro, to zakaźne, wieloczynnikowe schorzenie skóry palców bydła, charakteryzujące się bolesnymi, wrzodziejącymi lub rozrostowymi zmianami, zlokalizowanymi najczęściej na skórze w szparze międzyracicowej w okolicy piętek (Döpfer et al., 1997). Etiologia choroby jest ściśle powiązana z beztlenowymi bakteriami z rodzaju Treponema, które penetrują głębokie warstwy naskórka i skóry właściwej, co utrudnia skuteczne leczenie systemowe i miejscowe (Evans et al., 2008).

Poniższe opracowanie ma na celu ułatwienie diagnostyki różnicowej w terenie przez korektorów i lekarzy weterynarii, opierając się na ustandaryzowanej skali „M”, która jest obecnie złotym standardem w monitorowaniu zdrowia racic.

Klasyfikacja zmian według systemu M (M-stage scoring system)

System ten, pierwotnie opracowany przez Döpfer, a następnie zmodyfikowany przez Berry’ego, pozwala na precyzyjne określenie dynamiki choroby w stadzie.

Stadium M0: Zdrowa skóra

Skóra w przestrzeni międzyracicowej jest normalna, bez widocznych zmian, gładka i niebolesna przy palpacji. Jest to stan pożądany, do którego dążymy w programach prewencyjnych (Berry et al., 2012).

Stadium M1: Wczesne stadium aktywne

Zmiana jest niewielka, o średnicy poniżej 2 cm (wielkości groszku). Ubytek naskórka jest ograniczony, barwy od jasnoczerwonej do szarej. Często zmiana ta nie jest jeszcze bolesna dla zwierzęcia, przez co łatwo ją przeoczyć bez dokładnej inspekcji racicy w poskromie (Döpfer et al., 1997). M1 jest kluczowym momentem na interwencję miejscową, zanim zmiana przejdzie w fazę ostrą.

Stadium M2: Klasyczne wrzodziejące stadium (Acute Stage)

Jest to najbardziej charakterystyczna i bolesna postać choroby. Zmiana przekracza 2 cm średnicy, ma jaskrawoczerwony kolor i wygląd „truskawki” (ziarninująca tkanka). Często otoczona jest rąbkiem białego, zmartwiałego naskórka oraz nastroszonymi włosami (hipertrichoza) wokół ogniska chorobowego (Read & Walker, 1998). Krowy w tym stadium często wykazują znaczną kulawiznę i odciążają chorą kończynę, stojąc na czubku racicy (Refaai et al., 2013).

Stadium M3: Stadium gojenia (Healing Stage)

Występuje krótko po zastosowaniu leczenia (np. antybiotyk w sprayu pod opatrunkiem). Zmiana pokrywa się ciemnym, twardym strupem. Bolesność znika lub znacznie się zmniejsza. Usunięcie strupa przedwcześnie może odsłonić gojącą się tkankę, dlatego kluczowa jest ostrożność podczas korekcji (Berry et al., 2012).

Stadium M4: Stadium przewlekłe (Chronic Stage)

Zmiana przechodzi w postać dyskeratotyczną (nadmierne rogowacenie) lub proliferacyjną. Powstają twarde, brodawkowate narośla, przypominające „włosy” lub zgrubienia skóry. Zmiany te mogą być rezerwuarem krętków Treponema w stanie uśpienia (encystacji), co stanowi zagrożenie nawrotu choroby (Plummer et al., 2013).

Stadium M4.1: Przewlekłe z aktywnym ogniskiem (Chronic Reactivating Stage)

Jest to nawrót choroby na podłożu zmiany przewlekłej. Na stwardniałej, brodawkowatej tkance (M4) pojawia się nowe, aktywne i bolesne ognisko (M1). Wskazuje to na niepełne wyleczenie lub reaktywację bakterii ukrytych w głębszych warstwach naskórka (Berry et al., 2012).

Wpływ Dermatitis Digitalis na stado krów mlecznych

DD nie jest jedynie problemem dobrostanu zwierząt, ale jedną z głównych przyczyn strat ekonomicznych w hodowli bydła mlecznego (Bruijnis et al., 2010).

1. Spadek wydajności mlecznej: Krowy z kliniczną postać DD (stadium M2) wykazują istotny statystycznie spadek produkcji mleka. Ból i stres związany z kulawizną powodują zmniejszenie pobrania suchej masy (DMI), co bezpośrednio przekłada się na niższy uzysk mleka w laktacji (Relun et al., 2013). Szacuje się, że strata może wynosić od kilkudziesięciu do nawet kilkuset litrów mleka w laktacji na sztukę, w zależności od nasilenia zmian (Hernandez et al., 2002).
2. Zaburzenia rozrodu: Występowanie DD jest skorelowane z wydłużeniem okresu międzywycieleniowego oraz zwiększeniem liczby zabiegów inseminacyjnych potrzebnych do skutecznego zacielenia. Kulawizna wpływa negatywnie na ekspresję zachowań rujowych, co utrudnia detekcję rui przez hodowcę (Argáez-Rodríguez et al., 1997).
3. Brakowanie: Przewlekłe, nawracające formy DD (szczególnie stadium M4 i M4.1) są częstą przyczyną przedwczesnego brakowania krów ze stada z powodu trwałej utraty kondycji i niezdolności do poruszania się (Cha et al., 2010).

Podsumowanie dla praktyków

Skuteczna walka z Mortellaro wymaga nie tylko leczenia przypadków klinicznych (M2), ale przede wszystkim identyfikacji rezerwuarów choroby (M4) i wczesnych stadiów (M1). Wykorzystanie nowoczesnych narzędzi do ewidencji pozwala na śledzenie dynamiki przejść między stadiami (np. czy M3 przechodzi w M0, czy cofa się do M4.1), co jest kluczowe dla oceny skuteczności programów kąpieli racic i leczenia indywidualnego.

---

Bibliografia (Źródła):

1. Döpfer, D., et al. (1997). Histological and bacteriological evaluation of digital dermatitis in cattle, with special reference to spirochaetes and Campylobacter faecalis. Veterinary Record.
2. Evans, N.J., et al. (2008). Association of unique, isolated treponemes with bovine digital dermatitis lesions. Journal of Clinical Microbiology.
3. Read, D.H., & Walker, R.L. (1998). Papillomatous digital dermatitis (footwarts) in California dairy cattle: clinical and gross pathologic findings. Journal of Veterinary Diagnostic Investigation.
4. Plummer, P.J., et al. (2013). Deep Sequencing Analysis Reveals Temporal Microbiota Changes Associated with Development of Bovine Digital Dermatitis
5. Bruijnis, M.R.N., et al. (2014). Assessing economic consequences of foot disorders in dairy cattle using a dynamic stochastic simulation model. Journal of Dairy Science.
6. Relun, A., et al. (2013). Association between digital dermatitis lesions and test-day milk yield of Holstein cows from 41 French dairy herds. Journal of Dairy Science.
7. Hernandez, J., et al. (2002). Effect of lameness on milk yield in dairy cows. Journal of the American Veterinary Medical Association.
8. Argáez-Rodríguez, F.J., et al. (1997). Papillomatous digital dermatitis on a commercial dairy farm in Mexicali, Mexico: incidence and effect on reproduction and milk production. Preventive Veterinary Medicine.
9. Cha, E., et al. (2010). The cost of different types of lameness in dairy cows calculated by dynamic programming. Preventive Veterinary Medicine.